در حالی که حملات مشترک آمریکا و ایالات متحده علیه جمهوری اسلامی ادامه دارد و دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، به تهران هشدار داده که فرصت کمی دارد تنگه هرمز را باز کند وگرنه حملات شدت میگیرند، مقامهای جمهوری اسلامی بر مخالفت با پیشنهادهای ارائهشده اصرار دارند.
روز دوشنبه هفدهم فروردین، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، در پاسخ به گمانهزنیها درباره طرح آتشبس موقت میان تهران و واشنگتن گفت: «آتشبس یعنی وقفه ایجاد کنند برای تقویت نیروها جهت جنایت مجدد. هیچ آدم عاقلی این کار را نمیکند. مطالبات ما به علاوه عدم وقوع چرخه آتشبس و جنگ، باید رعایت شود.»
بقایی افزود که تهران در واکنش به پیشنهادهای اخیر برای پایان جنگ، مطالباتش را نهایی کرده است، اما فعلا آنها را علنی نخواهد کرد.
سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی «طرح ۱۵ مادهای آمریکا» را که به گفته او از طریق پاکستان و چند کشور «دوست» به ایران منتقل شد، «بسیار بلندپروازانه، غیرمعمول و غیرمنطقی» خواند و «قابل قبول» ندانست.
بقایی تاکید کرد جمهوری اسلامی چارچوب خاص خود را دارد و بر اساس منافع و ملاحظات خود، مجموعه خواستههایش را تدوین کرده است. او همچنین این موضوع را که گفتگو با میانجیها نشانه ضعف باشد، رد کرد و گفت پاسخ سریع تهران به طرحهای پیشنهادی نباید به معنای تسلیم تعبیر شود.
این اظهارات در شرایطی مطرح میشود که رویترز گزارش داد جمهوری اسلامی ایران و آمریکا طرحی را که با نقشآفرینی پاکستان تهیه شد، دریافت کردهاند. این طرح دومرحلهای از آتشبس فوری آغاز میشود و سپس به یک توافق جامعتر میرسد.
بر اساس این گزارش، یکی از محورهای این چارچوب بازگشایی تنگه هرمز و حرکت به سمت توافقی گستردهتر درباره رفع تحریمها، آزادسازی داراییهای بلوکهشده و تعهدات هستهای تهران است.
در گزارش رویترز به نقل از یک منبع آگاه اشاره شده که این طرح در صورت موافقت، میتوانست امروز اجرایی و تنگه هرمز باز شود. این منبع به رویترز گفت که ژنرال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، «تمام شب» با جیدی ونس، معاون رئیسجمهوری ایالات متحده، استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ترامپ، و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در تماس بوده است.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
بر اساس این پیشنهاد، آتشبس بلافاصله برقرار و تنگه هرمز بازگشایی میشد و ۱۵ تا ۲۰ روز برای نهایی کردن یک توافق گستردهتر زمان لازم بود. این توافق که به طور آزمایشی «توافق اسلامآباد» نامیده شد، شامل یک چارچوب منطقهای برای تنگه هرمز بود و قرار بود که مذاکرات نهایی حضوری در اسلامآباد انجام شود. همچین این منبع گفت که انتظار میرود توافق نهایی شامل تعهد جمهوری اسلامی برای پیگیری نکردن سلاحهای هستهای در ازای کاهش تحریمها و آزادسازی داراییهای مسدودشده باشد.
آکسیوس روز یکشنبه ۱۶ فروردینماه برای اولین بار به نقل از منابع آمریکایی، اسرائیلی و منطقهای گزارش داد که ایالات متحده، جمهوری اسلامی و میانجیگران منطقهای در حال بحث در مورد یک آتشبس ۴۵روزه بهعنوان بخشی از یک توافق دومرحلهایاند که میتواند به پایان دائمی جنگ منجر شود.
والاستریت ژورنال نیز نوشت که وزرای خارجه کشورهای میانجی، روز یکشنبه با عباس عراقچی و استیو ویتکاف گفتگو کردند، اما پیشرفتی حاصل نشد. بر اساس گزارش این رسانه، جمهوری اسلامی پیشنهاد سازش بر سر خواستههایش و موافقت با بازگشایی تنگه هرمز را در ازای یک آتشبس موقت، رد کرد.
در هفتههای گذشته، کانال ۱۲ اسرائیل در گزارشی، ۱۴ بند از ۱۵ شرط موردنظر ترامپ برای توافق با رژیم حاکم بر ایران را فاش کرد. بر اساس آن گزارش به نقل سه منبع آگاه از جزئیات، جرد کوشنر و استیو ویتکاف، دستیاران ارشد رئیسجمهوری، سازوکاری را طراحی کردهاند که شامل «اعلام یک دوره آتشبس یکماهه است که طی آن، طرفها درباره یک توافق ۱۵بندی مذاکره خواهند کرد»؛ مشابه توافقهایی که پیشتر در دولت دونالد ترامپ با میانجیگری او میان حماس در غزه و نیز لبنان شکل گرفت.
مطالبات آمریکا از جمهوری اسلامی در این طرح، شامل مواردی میشود از جمله اینکه ایران باید تاسیسات هستهای موجود خود را برچیند و متعهد شود هرگز به دنبال سلاح هستهای نرود، هیچگونه غنیسازی اورانیوم در خاک ایران انجام ندهد، ذخایر حدود ۴۵۰ کیلوگرمی اورانیوم با غنای ۶۰ درصد را در آینده نزدیک و طبق جدول زمانی موردتوافق، به آژانس بینالمللی انرژی اتمی تحویل دهد و تاسیسات هستهای نطنز، اصفهان و فردو را برچیند. همچنین آژانس بینالمللی انرژی اتمی باید در داخل ایران به دسترسی کامل، شفافیت و نظارت دست یابد، تهران از «الگوی» استفاده از نیروهای نیابتی منطقهای خود دست بکشد و تامین مالی، هدایت و تسلیح نیروهای نیابتی منطقهای خود را متوقف کند. تنگه هرمز هم باید باز بماند و بهعنوان یک گذرگاه دریایی آزاد عمل کند، برنامه موشکی جمهوری اسلامی هم باید از نظر برد و تعداد محدود شود و هرگونه استفاده از موشکها در آینده صرفا به دفاع از خود محدود باشد.
در مقابل، جمهوری اسلامی از این مزایا برخوردار خواهد شد که تمامی تحریمهای اعمالشده از سوی جامعه بینالمللی بهطور کامل لغو شوند. آمریکا به ایران در پیشبرد برنامه هستهای غیرنظامیاش، از جمله تولید برق در نیروگاه بوشهر، کمک کند و سازوکار موسوم به «بازگشت خودکار تحریمها» (مکانیسم ماشه) که امکان بازگرداندن فوری تحریمها در صورت پایبند نبودن ایران را فراهم میکند، لغو شود.
مخالفت جمهوری اسلامی با این طرح در حالی است که دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، در گفتگویی تلفنی با وبسایت خبری هیل، اعلام کرد در صورتی که با تهران به توافقی نرسد، اعزام نیروهای زمینی به ایران را بررسی میکند. او در پاسخ به این پرسش که آیا این گزینه را رد میکند، گفت: «نه» و تاکید کرد «افراد باهوش توافق میکنند».
ترامپ همچنین هشدار داد اگر توافقی حاصل نشود و تنگه هرمز باز نشود، آمریکا روز سهشنبه نیروگاهها و پلهای داخل ایران را هدف قرار خواهد داد. او در پیامی در شبکههای اجتماعی نوشت که این اقدام در یک روز انجام خواهد شد و تاکید کرد هیچ زیرساختی از فهرست اهداف خارج نیست.
رئیسجمهوری آمریکا به اکسیوس هم گفت توافق با جمهوری اسلامی «تا سهشنبه امکانپذیر است»، در غیر این صورت «همهچیز را نابود میکنم».
او پیشتر به فاکس نیوز گفته بود که معتقد است توافق تا «دوشنبه» امکانپذیر است و تاکید کرد که «اگر آنها بهسرعت به توافق نرسند، من در حال بررسی منفجر کردن همه چیز و تصاحب نفتام».
ضربالاجل ۱۰ روزه دونالد ترامپ قرار بود شامگاه دوشنبه ۱۷ فروردین به پایان برسد، اما او روز یکشنبه ۱۶ فروردین، آن را ۲۰ ساعت تمدید و زمان جدید را سهشنبه ۱۸ فروردین ساعت ۸ شب به وقت شرق آمریکا اعلام کرد.
رویدادهای جاری چشمانداز شدت گرفتن جنگ را پررنگتر کرده است. به طوری که تایمز اسرائیل هم در گزارشی در این مورد نوشت با ورود جنگ به هفته ششم، چشمانداز غالب نه پایان، بلکه تشدید درگیریها است. این نگاه از آنجا تقویت میشود که تلاشهای دیپلماتیک در بنبست است و در نتیجه، گزینه نظامی بیشازپیش در دستور کار آمریکا و اسرائیل قرار گرفته است.
به باور تحلیلگران این رسانه، دو سناریو سقوط فوری رژیم حاکم بر ایران یا اتمام ذخایر موشکی آن در آینده نزدیک، خوشبینانه است. بر اساس ارزیابیها، جمهوری اسلامی همچنان صدها موشک و پهپاد در اختیار دارد و پس از حملات، قادر است پرتابگرها را بازسازی کند. بنابراین، مسیر محتمل تشدید حملات است.
ترامپ با «حرامزاده دیوانه» خواندن رهبران جمهوری اسلامی تهدید کرده در صورت توافق نکردن یا باز نشدن تنگه هرمز، زیرساختهای حیاتی ایران از جمله نیروگاهها، پلها و تاسیسات نفتی هدف قرار خواهند گرفت. گزارشها حاکی از آن است که اسرائیل نیز آماده چنین حملاتی است، اما منتظر چراغ سبز واشنگتن مانده است.
از سوی دیگر، مسئله مهمی که نگرانیهای جهانی را به همراه داشته، کنترل تنگه هرمز است؛ جایی که گزینه عملیات زمینی برای بازگشایی آن مطرح است. مسئله اورانیومهای غنیشده مدفون در سایتهای هستهای نیز هنوز حلنشده باقی مانده است و میتواند زمینهای برای اجرای عملیاتی پیچیدهتر در آینده باشد.
